ROMANO CENTRO Nr. 31, 12/2000

< zurück | Deutsch

Le Řom ande Italja

Nevolja pa "Campland". Kol đes anklisto o raporto kata "European Roma Rights Center", paj rasističko diskriminacija le Řomenđi ande Italija. Ake anda kodo raporto:

Po 17.5.2000 śinadja o šerutno le forosko Cernusco sul Naviglio/Mailand, te del sakone gavutne gaźes, kon śudela pesko gunoj po than kaj privremeno kampuin êl Řom peskê kampingonca, panź milijonur Italijakê Lire (kodja sî karing 26oo Euro) anda forośći kasa. O šerutno le forosko malavel: "... te tasaves le Řomen gunojosa, numa kodja sî o drom te šaj del pe duma le Řomenca, kodo gunoj kaj śuden le gaźe, vorta maladjol kodole gunojesa kaj mekên les le Řom, kana teljaren maj dur pa kampingo ...." O šerutno le forosko naj korkořo dušmano pe l` Řom. Vi e "Lega Nord" jek ašundi politikaći partija ande Italija, del duma sja dušmanicko pa l' Řom taj lakê divanur taj raportur sî pherde rasizmo kontra l' Řom. O Umberto Bossi, o šerutno kakala partijako, fuladja bute źenengê kasave lila, kana sas regijonalno alosarimos ande Italija, kodole tekstosa: "Te na kamena tumen, te aven le Řom, marokancur taj kriminalcur ande tumare khêra, ande tumaro foro kaj sî tumare šukar khêra, atunč alosaren e partija Lega Nord! " Le bimalade, xoljarića vorbe kata l' Italijakê političarja arakhên pesko ciljo. Le maj palune raportur kaj sî kêrde, sîkaven, kê but Italijakê gaźe mrzan le Řomen aj daran lendar aj butivar naj kodole gaźen čiti kontaktur le Řomenca, čiti prinźanen le Řomen laśes. Ande gođi bute Italijakê gaźenđi sî le Řom o arxetipo kata l' kriminalni migrantur kaj khonik či kamel le. Po milaj 1999 buflilo o bilaśo gindo le gaźengo pa l' Řom, kana našênas karing deš miji Řom kataj Kosova ande Italija. Sas te našên kê progonime sas andaj Kosova kata l' albancur, save bolde pe palpale ande Kosova, pala marimos le dasenca. But Řom ande Italija trajin rigate katar la Italijakê gaźe. Pe vuni regijonur la Italijakê, le Řom trajin pe l` čoře, melale, śudine thana kaj či sośći infrastrukura naj, le gaźe cîrden pe lendar haj či len sama lendar. Kodola Řom okupiruin khêra kaj sî mekle êl gaźendar vaj kêren peskê kampingo po gor le forosko vaj inča kaj arakhên nangê thana. Butivar mothol pe, kê sî kodola thana ilegalni. Anda kodja le gaźe šaj pe svako vrjama te peraven le taj te rimon le haj butivar i kêren kodja. Kana den la Italijakê raj love taj aźutimata pe Řomenđi sama, atunč či kêren kodja te bi integririnas le Řomen ando Italijako them. Vorta boldines sî: E Italija sî o jek them ande Evropa, savo kêrel taj oranizuil jek sasti mreža ghetonđi palal Řom haj pe kodja sama kamel te durjarel le Řomen kata o trajo Italijako taj te aśavel kontaktur le Řomenca.

Aketa o ERRC sîkavel jek konkretno eksemplo:
O lageri Casilino 700, kaj sî karing 12 km dur katar o foro Roma, sî jek, kata le maj bare Řomengê taborur ande barvali Evropa. Numa naj lo legalno. Po angluno śon kakale bêršesko, avile maj butivar le foroskê raj peskê źenenca taj rimosarde le Řomengê thana kaj so bêšle taj vi lengê buća aj či na dine len aver than kaj šaj bêšen. Ando śon avgusto taj septemberi kakale bêršesko rimosarde êl gaźe le Řomengê thana de sja. Po 2.8.2000 avile ka l' efta časur le foroskê lole, trine vurdonenca, taj angêrde 18 rumunijakê Řomen pe policijako komisarijato ande Via Genoa, te puśen puśimata taj te len lendar le najengê vurme po komputeri. Vorta pe sa kodja vrjama, kana sas le Řom po komisarijato, avilo o inspektori Butarelli, kata o 7. bicirko, biše lolenca taj peskê šefosa L.Lodoni. Von perade duj kolibe le Řomengê taj rimosarde sja lengê buća. Aj kodja bi le Řomengo, kê le Řom nas pe kodja vrjama khêre. Le lole mothode vi kodja, kê kam aven po 4.8.2000 taj kam peraven la Makedonijaći zona le lagerośći, kaj trajinas karing 200 Řom aj kam angeren le Řomen ande 'k aver lageri. Savořê Řomen sas bêšimaśći viza. Taj 120 avere Řomen kam transferin pale ande 'k aver Lageri: Kodo aver lageri nangjardesas ando śon majo taj le gaźe kamenas te laśaren kodo lageri źi po 15.10.2000. Numa kodo termino našti ankêrenas. La Rumunijakê Řomengê, kaj lengo anav nas ramome pe le rango oficijalno lil, mothonas, te źan-tar peskê źi po 1.9.2000. Te na źan-tar peskê źi pe kodo termino kam śuden le le lole! Po 26.8.2000 avile le buldožerja taj rimosarde oxto kolibe le Řomengê. Taj po 28.8.2000 avile pale buldožerja taj rimosarde maj 15 Řomengê kolibe. Po 29.8.2000 teljardja kodja bući maj dur. Kača data či na puśenas vaj nangjarde le Řom peskê kolibe vaj na. Numa rimosarenas le Řomengê thana bi milako. Jek Řomnji sas vorta kaj xajing, kana teljarde êl buldožerja te peraven laki koliba. Numa ande koliba sas lako do bêršengo śavořo kaj sovelas. Pe bari bax avili e Řomni vorta još pe vrjama palpale, te lel peskê śavořes pa pato, te skêpil les kata xaimos. O Řom G.B.xasardja kata l`buldožerja peskê duj lavute taj sja peskê buća. Peskê do lavutenca pravarelas źi akana pes taj peska famelja. Vo nas khêre kana avile le buldožerja taj phařade sja leskê buća. Numa sas les bêšimaśći viza. Po 30.8.2000 kêrde 200 Řom khetane źenenca kata l` NGO`s protesto kaj forośći prefektura. Le prefektoskê raj mothode, kê sa kodja naj čačimos kaj le lole peraven le Řomengê khêra. Po gor pala sa kodola bilaśimata, aśile numa 250 źene Řom ando lageri. Lengê mothode, te aźukêren źi kaj avel gata o nevo lageri "Carruci", kote kam aven 200 nangê thana pala le.

O "Westroma" ramol po 6.9.2000:
Kana či akceptuisarde le gaźe o prijavime proteso le Řomengo, atunč teljarde po 5.9.2000 karing 300 Řom karing o magistrato te vorbin le foroskê šerutnesa, le gaźesa Rutelli. Tranda lole zumade barja zorasa te aśaven le Řomen pa kodja. Manuš kaj dikhle sja kodja, mothon, kê jeka Řomnja sas te angêren ande špita, jekha avera, kaj sas khamni, perade la tele haj laći čang sas dukhadi. O "Counselor for Nomad Affairs, Luigi Lusi" malavel: "Sja so kêras sî pala tumaro mištimos ... Savořengê tumengê kam avel maj mišto, sajek karing kam arêsen."

Ande l' jakha bute Řomengê, kaj nas primome katende, e Italija sas lengê but vrjama o maj baxtalo them.

Photo: L. Ponger, D. Argiropoulos

ROMANO CENTRO Nr. 31, 12/2000