|
<
zurück | Deutsch
AMARE KREČUNOSKE ADETUR
katar o Dragan Jevremović
Kaća đilořî sîkavel o običajo, sar le Řom, le Kêlderaša andaj Jugoslavija nakhaven pesko krečuno. Kača tradicija sî źuvindi źi aģes, numa čačimasa sî but phares te inkêrdol o krečunosko adeto, kê but pařudilo o aģesuno modo řomane trajosko.
SO GÊTIL PE KREČUNOSKÊ?
Krečunoskê sî e česnica, o kokalo, e sulum thaj o badnjako, peko balo, but pimata thaj vi aver xabenata. E česnica, o kolako krečunesko, e borjořî kêrel, ando xumer jek lov voj garavel, šaj t'avel o lov vi rupuno maj feder sî t'avel sumnakuno. E česnica sî o sîmto manřo le Devlesko, haj phagel pe po trito djes krečunesko.
E česnica savořê khetane le vastenca astaren, svako peskê po jek kotor phagen. Kaste o kotor le sumnakune lovesa ando vas aśela, kodo bêrš vo maj baxtalo avela. O krečuno sî baxtalo, lošan leskê vi cîno vi baro.
Kon e sulum trobul te anel, kodo o gazda le khêresko trobul te phenel. E sulum sî mišto te čorel pe, kê naj laśes te poćinel pe. Savi sulum le čače vastesa anglunes astarel, kođa sulum pe sînija šukar te bufjarel, thaj vi kuća sulum bari drêz po dumo kaj anel, sà sî mišto pa khêr te bufjarel.
Kuko źeno, savo trobul o badnjako te anel, le toveresa ando voš teljarel. O kaš ando voš, savo losarel, anda trin zurale daba le toveresa trobul te śinel. O badnjako sî mišto angla vudar le khêresko vazdino te aśel, kon god avel po'k krànga te phagel, thaj vo lasa ande jag te hamil, savořengê sastimos te řuđil.
Po badnjo đes, anglaj ràt, kana êl čeraja anklen, atunč e sulum von andre bufljaren. Le śavořê prja but veselin pe, thaj pe sulum šukar tovolin pe. Lošan, asan thaj khêlen, o krečuno či bistren. Pe sulum sî mišto le xurde te khêlen, te le borja mîrš śave bijanen. Pala kodja le borjořa e sînija ande, e česnica momeljasa von opre laśarde thaj o xabe so ćirade sja voljasa ande. Thaj savořê le Devles řudjina, e česnica thaj xabe sukar tomîjina. Thaj pala kodà savořê bešên, đilaban, xan thaj pen, aver źene źi tehara naj mišto te aven. Kana bi varekon kođa ràt biakhardo avelas, atunč bi vo položniko kodole khêresko aśelas. Teharin o đes po krečuno savořê bi đesesko ušten thaj ando bov jagořî astaren, le položnikos voljasa aźukren. E borjořî maj anglal uštel thaj pe peste voj šukar hurjavel.
E kakavi ando vas astarel, kataj xajing šudro paj te anel. Inćal avel asal thaj đilabal vi ando paj sî kotor sumnakaj. Luluđi pala kan amblađa, bosiljako vi ando paj thođa. Kođa bušel krećunosko sîmto paj, kana si andre bosiljako thaj sumnakaj. Kodole pajesa savořê thon pe pa muj, taj sî laśes vi te pen thaj mišto sî xancî paj ando muj te len thaj palpale maškar êl dand avri te śoren.
Kođa kêren te na avel, le dandengê dukha haj pa peste śuden svako muka. Te aśen saste thaj baxtale, či jekh dandořo te na dukhal le. Svako kuko, kon krečuno kêrel, le položnikos kokořo losarel, položniko šaj t'avel o śav vaj e bori, savi čači sî haj či inkrel xoli šaj te avel vi nepoto, vi o papo, vi o kak vi strêjino vi o phral, sja kukola, save vorbin anda ilo šukar. O položniko de diminjac avel, pa badnjako jekh krànga fuljarel. Thaj po vudar vo zurales marel, thaj šukares le Řomengê phenel: "Khêre gazda? Baxtalo krećuno, pîter o vudar, kê me avav dural. But sim ćino thaj šîlalo, mek ma andre, ćo krećuno te avel baxtalo." Taj o gazda dabi aźukêrdà, barja voljasa o vudar pîterđa, thaj jek avres ando muj čumiđa. "De-ta andre, tut de mîlt aźukêras, tusa kamas te xas thaj te pijas, o krečuno šukar te nakhavas." O položniko đilabandoj andrê dela, la kràngasa ka o bov prastela. Le bovesko vudar pîtrela thaj zurales la kràngasa ande jag hamila sja maj šukar vo lengê řuđila: "Sode skînte anda kaća jag anklel, kadići o Del tumen sastimos thaj bax te del!
"Sode skînte anda kaća jag anklel, kadići love thaj sumnakaj o Del tumen te del!
"Sode skînte, kadići śave, borja taj unukur, sastimos thaj bukurija, te avel tumen bari familija"!
Pale o gazda leskê najisarel, kaj sînija les šukar bešavel. E položnikos e řomni xoxadà, o šerandic tala leste cîrđa. Anda xancî vo mujal te del pe, kê mišto sî vo te xoxavel pe. Po krečuno sî mišto vi te xoxaven, te le gaźen maj but šaj drabaren. O položniko bešlo tele thaj le pînřê khuvđa andaj strajca o manđin ankalđa. "Eta, me nange vastenca či avilem, sumnakaj thaj love me tumengê andem, thaj savořê saste thaj baxtale te aven, po rup, po sumnakaj tume te phiren!" O položniko le gazdaskê trobul baxtalo te avel, sasto bêrš la familjasa šukar te nakhavel. Jekh avreskê te na gîndin nasul, te avel sja kuko so trobul. Bare love, po taxtaj řêćija, but śavořê, bari familija. La krečun musaj e jag ando bov trin djes te phabol, vi rjat vi djes či tromal te naćhol. Krečune pe soste musaj sama te lel pe: trin djes či tromal te šîlavel pe, čiti o gunoj avri te śudel pe. Trin djes či troman gada te xalaven, sa ži kaj e sulum avri či ankalaven.
Vi o gunoj andrê so kêrel pe, po trito djes numa šaj śudel pe. Po krečuno naj mišto love te del pe, maj feder sî varekatar te len pe, vaj bućasa vaj drabarimasa, sar te kêrel pe, numa kak lov te lel pe.
O položniko pala jek kurko pale avel, pesko dařo khêre te ingêrel. Po purano nevo bêrg le źuvlja gêtin xabe barvalo, te avel o položniko bokhalo. Thaj savořê xan thaj pen, vi le položnikoskê dařo den. Le položnikoskê la kîlčasa o kolako andaj koř amblade, lešći strajca źi ando muj pherde. Mas peko, lopotica balikaji, mol thaj řêćija vi pa tavano šuko mas fuljarde, thaj ando šlajboko leskê love thode. Thaj savořê pe'l pînřende uštile, barja voljasa le vas anzarde, thaj ilestar leskê naisarde. Vi o položniko savořengê naisarel, kê o dařo dabi šaj ingêrel.
Kon o krečuno gêtil, vi o Del les aźutil, del les bax taj sastimos, kodo sî maj baro barvalimos.
Sode skînte anda kaća jag anklel, kadići o Del tumen sastimos thaj bax te del!
ROMANO CENTRO Nr. 15, 12/1996
|
|
 |
ROMANO CENTRO
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
|
|
