|
<
zurück | Deutsch
LE ROM ANDE BULGARIJA
Kol ģesendar arêslo ame kako lil:
"Drago Dragan Jevremović, me sim o šeruno kata o Kamenar, kaj sî jek mahala paša o foro Varna, thaj o presedniko la Romaja Uniakê ando amaro becirko. Krujal amendar train but făl naro dur. Bulgarijakê gaźe, Řom, xoraxa, jermenur, bibolde thaj kadă maj dur. Numa e situacija êl Řomenģi sî e maj bilaśi. Le Řom aśile bi bućako, bi školako thaj de să čoře.
Karing amende train karing 35.000 Řom. numa ando foro Varna sî šov řomane mahale. O šeruno kata o foro Varna kam de las ame klubur, numa pe kaća vrăma sî să êl klubur rimome. Naj ame meble pala amaro birovo, anda kodă našti kêras bari bući. Ame pale ankalavas jek řomano źurnali savo sîkavel le problemur le Řomengê. Me but kamavas te maladŏv tusa, te das duma, sar šaj laśaras le Řomengê problemur karing amende."
 Sar vi pe´l aver thema, vi ande Bulgarija či źanglol pe vorta sode Řom train akathe. Le brojur sî kata 600.000 źi ka jek miliono thaj maj but. O brojo le Řomengo kêrel karing 10% kata´l gaźe. Êl gaźe ande´l barvale thema khanči či źanen paj bari diskriminacija le Řomenģi ande Bulgarija. V´ande Bulgarija sî pră but Řom bi bućako thaj či soski šansa naj le te arakhên bući. Von musaj te train kata o socialno aźutimos, numa vi but gava taj forur aśile ande bari lovenģi kriza. Să maj but pecil-pe, kê le Řom našti len či kodo aźutimos. Haj le gaźe mothon but nasulimata thaj čorimata pa´1 Řom. E dušmanija le gaźenģi kontra le Řom să maj barŏl, aj kana thaj kana avel źi ka´l progromur. Eta numa jek eksemplo, kata´1 but eksemplur, savo arakhlă o "Human Rights Watch/Helsinki' (Bulgaria, increasing violence against Roma in Bulgaria, Vol. 6, No. 18, Nov. 1994):
"E Lida M.M. mothol po 14.12.1993 ando Malorad: "Ka´l oxto časur i rate gelem, ande avlija te nikalav êl gada, kana dikhav, kê gaźe den puške ando vazduho thaj phagen êl khêreskê felăstri pe aver rig inčal ... Pala kodo avile ande amaro khêr. Šov źene nakhle e bar, avile ande avlija thaj dine andre. Muřo Řom anklisto angla vudar haj von line te maren les kaštenca. Vuni źene avile ando khêr ande thaj line te phagen êl felăstri thaj amare meble. Să so mothonas sas: Te čorel jek Řom kata jek Bulgarijako gaźo jek anřo numa, ka mundarasa les!"
E Galina B.K. mothol pa sa kasavi ģela thaj dušmanija, so kêrde lakê êl gaźe ande lako khêr: "Muřo Řom puderdă o vudar. Vo či źanglă, kê le gaźe već pe les lešin. Sa lă te anklel avri pa vudar, atunč le gaźe anda jekh mundarde les trine glonconca. Aver gaźe xukle paj felăstra thaj line te maren muřa sakra. Von phagle o bov kot-kotara, thaj line te maren vi muře duje śavořen. But kasave nasulimata ašundŏn, kê êl gaźe phagen le Řomengê khêra, aj savořê phenen, kê vorta o šeruno le gavesko tradel êl gaźen, te phagen le Řomengê khêra. O šeruno le gavesko korkořo mothodă, kê avile sas leste, źene, kaj kamenas te arakhên o gav le Řomendar, pră but love rodije pala kodă. O šéruno le šîngalengo puřisardă, kaj o šeruno le gavesko poćindă źenen, te kêren von kasave buća ande řomaji mahala. Êl Řom le gaveskê kadiči sas darade, kaj khonik či tromajlo te mothol, kon sas le harambaša thaj anda kodă či jekhes či dine ande kris.
Kon kêrel bilaśimos thaj doš protiv le Řom, e kris kodă či te dikhêl či te ašunel. Vi pa´1 šîngale sî ame kasave informacije, kê but Řom xain lendar thaj vuni vi meren lendar.
O eksemplo, savo akathe mothodăm, sî jek kata´l but eksemplur, kaj pecisajlo angla´l duj bêrš. Numa kon ašundă, kon čitosardă pa kodă? Fajma sî le barvale themengê maj drago, te na ašunen, te na źanen pa kadal tragedije khanči ?! E situacija le Řomenģi avili źi aģes să maj bilaśi. Vi e štampa thaj vi o radio să maj dušmanico del duma thaj informacije pa´l Řom. Sar sas kodă pe vrăma le Hitlerošći? But aver źandes? Ašunde thaj prinźande źene ando Nămco thaj vi ande´l aver thema, anenas migio atunéi pe vráma le Hitlerošći so kêrdilo ande´l logoră mundarimaskê. Sostar či puterde pesko muj pe vrăma, numa atunči kana sas već milivoja manuša mundarde, thaj svako aźutimos ivja?
Ande Bulgaria train karing 800.000 Řom, kaj či jek šansa naj le te arakhên bući. Von train ando "ghetto". O puśimos sî, sar avela lenca maj dur?
Photo: R. Erich,
Ch. Fennesz-Juhasz
ROMANO CENTRO Nr. 12, 03/1996
|
|
 |
ROMANO CENTRO
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
|
|
