|
<
zurück | Deutsch
JAKHA, TE DIKHAS VI LE AVEREN!
katar o Johann Baptist Metz
Pe´I rusală sas o štarto khangerijako, maškarthemesko kongreso pala´l Řom thaj lengo paćamos, ande Italia, ando Vatikano. Te del o Del, te le bare rašaja aj să le khangerijake rašaja haćaren, kê le řomenģi situacija ande´l but thema (aj rigate ande´l thema, kaj sas maj anglal lole) sî but bilaši aj daraimašći. Anda kodă amen řuģisardăm le but ašunde profesoros DDr. Johann Baptist Metzos, kaj sî pe kaća vrama ando Beči, po instituto la filosofijako pe universiteta, te ramol amengê pesko gîndo. Ilestar najisaras leskê anda lesko svato:
JAKHA, TE DIKHAS VI LE AVEREN!
So mothon amengê ağes duj poruke la biblijakê?
1. "Vušten, putren tumare jakha!" Kaća poruka arakhas pe´l but thana la biblijakê. Šaj te phenas, kê kaća poruka sî vorta o čačo imperativo ande tradicija la biblijaći. Pala kodă trobul te avel o xrišćanstvo: jek škola, savi putrel amengê êl jakha, te dikhas maj laśes o čačimos thaj o paćamos sî sar êl manušeskê jakha, save dikhen le avere źenes puterde jakhenca. Pala kaća idea o xrišćanstvo naj jek făl lindraći (sar khaj sîkavel amengê o nevo saveto la paramičasa kata´l 10 čapladă, paćivală raklă), ći ti na jek suno ilesko. O xrišćanstvo či sîkavel amengê jek paćamos phandade jakhengo, numa jek paćamos puterde jakhengo. Pala kaća tradicija e biblija mothol pa´l manuš, ke: "Von dikhen aj pale či dikhen." E biblija sîkavel le manušeskê lesko biando egoizmo, voj sîkavel le manušeskê lešći manušikaji dar te dikhel vov le źenes angla peste, putarde jakhenca, kê kodă so dikhel laśes angla peste, phandel les kukolesa so dikhel aj kotar našti maj našel bi došako.
 O filosofo, o Hans Jonas mothodă kadă: "Dikh vorta inća haj kam-źanes!" Lesko gîndo sî kodă: Te dikhesa e čači, bari dukh el manušenģi angla tute puterde jakhenca aj či amboldes ćo šoro rigate, kam barăres jek haćarimašći kultura, savi trobul t´avel o nevo fundo, pe soste têrdŏl o them. O savesto (kodă sî o haćarimos, so phenel amengê, so sî laśo thaj so sî bilaśo) sî jeg źanglimos savo bijandŏl thaj barŏl ande tute, kana dikhes e beda, e griža, êl dukha thaj o nêkazo êl manušengo angla tute aj či na phandaves će jakha angla o čořimos thaj e bibax le manušenģi, kaj sî angla tute thaj paša tute. E duma amare savetošći sî o svato le bibaxtale čořivane manušengo angla amende.
2. "Te na kêres tukê jek slika!" Kako biblijako imperativo, kaća biblijaći poruka, mothol amengê, te na thas kris pe´l aver manuš. Sostar či peren amengê êl strêjini manuš pe dragomaste? Sostar daraven amen êl strêjini manuš? Sostar haćaras amen katar o srêjino bilaśes? Sostar dikhas ande leste sar jeg dušmano? Palaj biblija anda kodă, kê amen či dikhas le averes sar so sî, numa kêras e slika lešći angla amende, kadă sar śinavel amaro gîndo. Kuko so sî bilaśimos ande amende, amen să ankalavas pe strêjini manuš. (Ande gaźikaji śib mothol-pe pala kodă: "Projektion"). So arakhas amende ande amaro ilo nasulimos thaj bilaśimos ankalavas thaj thas pe´l strêjini manuš; e doš amari thas pe´I aver strêjini manuš. Amen loćaras amaro ilo thaj pharăras o ilo avresko. Kako principo arakhlă vi e psixologija aj angla late e biblija.
E biblija mothol amengê, te na xamis să ande jek piri, te na mothas: "le xoraxaja", "le gaźe", "le bibolde", "le Rom". O zakono la biblijako mothol amengê: Vi le dušmajengê sê manušesko muj thaj faca thaj vi anav. Aj êl aver strêjini manuš?
"Te na kêres tukê jek slika!" Kako biblijako imperativo thol amari sama pe´k bari razlika: Či le strêjini aver manuš sî amaro maj baro bajo, numa e sama, sar amen dikhas le len amare jakhenca. Či daraven amen la kulturake but făl aj droma, numa daraven amen le slike, save kêras korkořo angla amende. Te las sama pe kaća razlika kodă trobul t´avel o fundo amare politikako ande kakala ğesa.
Či daraven amen la kulturake but făl aj droma, numa daraven amen le slike, save kêras korkořo angla amende. Te las sama pe kaća razlika kodă trobul t´avel o fundo amare politikako ande kakala ğesa.
Illustration: Gerhard Gepp
ROMANO CENTRO Nr. 09, 06/1995
|
|
 |
ROMANO CENTRO
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
|
|
