|
<
zurück | Deutsch
ANDAR AMARO PURANO VREME
(O ŠTARTO KOTOR)
katar o Ilija Jovanović
Ando breš 1497 sas ando baro njamco, ando Lindau jek ćidipe savo phenda, kaj e Roma si e xoraxaenģe spiunura. Ni maj kamle te priznain o lil katar o caro Sigismund, ande savo vov phenda, te e gağe e Romen len maškar peste, te train lenca, taj te den len sa, so trobul len. Godolesa e Roma xasarde svako pravo. Ande godova vreme sas gasaji odluka pala Roma but ğungali: Ko sas gajda katar o them pe rig čhudino, les naj sas pravo te ğal maškar o them. O razlogo pala gasaji odluka sas khančesko. Čačipe sas, kaj but Roma našle athoska le xoraxajendar, katar e južnoistočno Evropa ande aver thema, thaj našti boldenas pe an piri phuv. Godova čačipe mothoda o kosmografo Sebastian Münster andar o Heidelberg: "Lengo (le Romengo) drom sas gajda čhindino, kaj našti bolde pe ande piri phuv." (Vossen, "Zigeuner", S. 45).
 Gi ando 18. veko ikljiste but zakonura thaj ramome lila ande Evropa protiv e Roma. Gasave ğungale zakononenca, marenas thaj tradenas e Romen andar pe phuvă i mundarenas len ande but phuvă.
Godole zakononenca protiv e Roma naj sas e gağen but bax, kaj svako them phandelas pire granice pala Roma, gajda, kaj naj sas e Romen kaj te našen. Godolese durajle katar o them. But ğene mora sas te ğan maškar e čora thaj banditura. Kana e gağe dikhle kaj gasave zakononenca naštik ikljen po gor e Romenca, von line ando 17. veko, te traden e Romen te train sar e gağe gağikano trajo zorasa, thaj te ćeren lenca asimilacija. Lie lendar e čhavren, ni dije len, te den svato romane thaj fulade e romen e romnjandar. Devlikane motivacijaja, thaj sar voj gîndisarda, laśe gîndosa ćerda godova e austrisko kraljica Maria Theresia. Voj dija gasavo zakono te e Roma andar o Ungro, andar e Transsilvanija thaj andar Burgenland civilisuin pe, sar e gağe. Voj ni dija te e Roma ğan katar jek than kaj aver, te ćeren pire buća, te ćeren piro kris, thaj te den romane svato. Voj dija e Romen phuv, te ćeren pe late bući. Či dija te venčin pe maškar peste. Voj lă lendar e čhavren thaj dija len kaj ungrikone gavutne gağe te sićon lendar gağikane te trajin. Poćinelas pestar godole gağenğe sae lie e romane čhavren peste.
Lako čhavo, o Joseph II, savo sas o caro pala late, zurardă godola zakonură još maj but. But uspexo ni ande ni godola zakonură. Zala uspexo sas, sar mothol o Rüdiger Vossen an piro lil, ande godola zakonură samo ando zapadno Ungro, kaj si aģesuno Burgenland, kaj train e Roma, savenģe dada ačhile ğuvde katar o Hitlerosko mudaripe.
Kana bi e gağe gîndinas zala maj but, kozom phare ćerde amenģe te paćas lenģe! Kozom droma ni dije ame te trajis amaro trajo sar manuš!
Photo: Horvath M. Judit, Varalzai Szandrai
ROMANO CENTRO Nr. 05, 06/1994
|
|
 |
ROMANO CENTRO
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
|
|
