|
<
zurück | Deutsch
TRASTUNE BENGA
Ilona Ferková anda Čexo
Andre jekh foros dživenas but Roma u savore pes likernas sar phrala. Jekh avreske sikhavenas bari patjiv. Kernas butji u zarodenas lačhe love. Dźivnas andre ada foros but berš andro lačhipen.
Jekhvar pes ačhila, hoj andre ada foros ande trastune bengen, so xan o love, u thovkerde len andro savore karčmi. Čirla o Roma phirenas andre karčma te pijel duj trin lovinici, te vakerel jekh avreha - ale akana? Dikhle le trastune bengen: S´oda? Andro per lende pherdo love! O beng čhingerlas andre manušeste lola jakhaha: "Av arde! Dikhes ola love andre miro per? Oda sa ela tiro! Ča čhiv mange andro muj pandž koruni, me tuke čhungarava avri šel! Te na perširaz, ta skušin mek jekhvar, duvar - ma dara, jekh djives tut tiri baxt dava! Aveha barvalo!"
 O Roma džanas. Jekh pal aver džanas te khelel pro trastune benga. Savore love prekhelnas, ale kodi loli, benginjale jakh furt ča andre lende čhigerlas, o benginjalo per sikhavkerlas pherdo love - u o čore, diline patjanas, hoj jekh djives avela lengeri baxt, jekh djives ačhona barvale.
Kamav te vakerel tumenge pal jekh Romnjori, so tiž avkes zdilinjalila. Vičinlas pes Helena, sas la duj čhavore. O rom lake mula, ta ačhila korkori le čhavorenca. Le čhaske sas dešuduj berš, la čhajorake oxto. Ča šunen, bo kada, so tumenge vakerav, hin egisno čačipen!
Angomis sas e Helena lačhi daj. Dodikhelas le čhaven, rajbinlas pal lende, kaj te na phiren melale, bičhavelas len andre škola, kaj len t´avel feder butji sar la, sar ena bare. Joj džanelas ča te genel te pisinel, buter njič, ta phirlas te šulavel khera. Ale le lovenca džanelas te xulajinel. Až sar avle o trastune benga andre lengero foros...
Jekh djives avla e Helena andre karčma, bo imar šundja Romendar pal o benga. Kamelas len te dikhel. Dikhel, dikhel! Ajci love! O xoxado rup lake marlas andro jakha! "Ada sa šaj avel tiro!" phenlas lake le bengeskeri loli jakh. "Jekhvar šaj skušinav," phendja peske e Helena. "Sar khelava avri, cinava la čhajorake nevi bunda, le čhaske nevi xolov, kaj o raklore te dikhen, hoj the romane čhavore šaj phiren rajkanes urde!"
E Helena čhidja biš koruni. Kheldja avri! Kajča na ajci, keci lake kampilahas te cinel e bunda vaše. "Jekhvar kheldjom avri, the masovar avri khelava!" phendja peske e Helena. Čhidja le bengeske andro muj aver biš koruni. Prekheldja. "Ta kada na!" phenel leske. "Akana mange visareha pale, sa so andre tute čhidjom!" čhidja pale biš koruni. Pale prekheldja. Ačhila lake mek biš koruni te cinel maro the čhil. Kamelas te cinel calo kocka čhil, ale biš korunenge imar calo čhil the calo maro naštji cindă. "Mi jel, cinava jepaš kocka," phendja ke peste a sisig denaštja andal e kárčma, kaj la le bengeskeri jakh te na vičinel pale.
Aver djives, so ča avla andal e butji, takoj sidjarlas andre karčma te khelel. "Mušinav lestar te doxudel pale mire love" Avka sas sako djives. Jekhvar kheldja avri, bišvar prekheldja. So buter čhivlas andro trastune benga, so jekhvar buter la likerenas tel peskeri zor. O čhave sas khere korkore. E Helena avelas ratji, arakhelas len rovindos bokhatar. igen lake sas pharo, rovelas, čumidkerlas len: "Mre čhavore, so tumen dava te xal! O dad tumenge mula, ačhilom korkori tumenca!" Ale andro jilo džanelas, hoj oj hinji došali! Thodja pre peste vera, hoj imar te khelel na džala. Ale pr´aver djives pale sidjarlas andre karčma te khelel! Na džanelas pes olestar te čhinel. Calkom zdilinjalila. Sar imar la na sas love, ta bikenkerlas andal o kher sa, so la sas. Mukla ča o hadji tho duxni.
O čhavoro imar naštji dikhla, so kerel e daj. Sas godjaver čhavoro, lačho. "Ta užar, me imar arakhava vareso, so la da thovla pro than." Duminlas, duminlas, so te kerel, mangelas pes kijo Del. "Devleja guleja, an pale patjiv amara dajorake." Jekhvar leske avla pre godji o dad. O dad sas patjivalo manuš, butjakero. Kana o dad dživlas, sas baro lačhipen andre familija. Sako pes likerlas sar o Del prikazinel.
"Mamo," phenel o čhavo tosara la dake. "Gejlom sune le dadeha. Phendja mange: mro čho, naštji imar dikhav pr´oda savi dukh xas tu the titi phenjori pheňori. Te titi daj na preačhela te khelel, lav tut ke mande."
"S´oda tu vakeres, mro čha!" phenel e daj. "Kajse diline lava! Te na xudes pal o kana mandar!"
"Na patjas?" kerdia vika o čha pre daj. "Ča dža te khelel pro love! O dad man lela ke peste. Odoj man ela feder!" dinja, avri pre daj peskere bare, kale jakha u denašla avri andal o kher.
E Helena bešla pro hadjos, cirdnja pharo vodji: "S´oda me kerav, mro gulo Del. Prekhelav o love le čhavendar, xockana anji na xan. So te kerav?" xudňa pes le šerestar u rovlas. "Anji adadjives na xana, te na džaha te khelel u te na kheleha avri!" phenlas lake o beng, so andre late pes usalašindja. Xutjila opre, de andre karčma. Mek jekhvar. Adadjives mek jekhvar khelava, u imar njigda šoha buter! Prastalas andre karčma sar bije godji, khelelas prekheldja savoro. Avel pale ratji, o čhave soven. "Mištes, njič pes na ačhila," phenel ke peste. "O čhavo ča diline lava vakerlas." The oj gejla te sovel. Džalas lake suno le romeha. Avla ke late, anji lav na prevakerdja, xudňa la te tasavel. "E daj, so na bajinel le čhavendar, nane daj, nane manušnji. O Del dinja hjaba manušano dživipen". Ajsi dar pre late mukla o rom, hoj uštjila opre buter muli sar džidji. Dikhel, o čhavo pašlol, jajgatinel, horučki les maren. E Helena pejla pro khoča rozmukle balenca, hazdja o vast rovindos xudnja te vičinel: "Mro Del, mro gulo Del, mro gulo Del. Ratin man. Le man avri andal e bida. Ratin mire čhavores. Solaxarav me tuke, mre Devleja the tu, mre romeja, hoj imar paš o trastuno beng na džava! Ča ma de mire čhavoreske te merel!"
Calo rat ačhila khočindos paš o čhavoro, likerlas les vasestar, rovelas u mangelas pes le Devleske, kaj la te ratinel.
Tosara, sar džalas o kham avri, phundradja o čhavo o jakha, dikhla pre daj bare, kale jakhenea. Asandjila. E Helena šundja andre peskero jilo, hoj hinji pale žuži. Hoj lake hin odmuklo.
Sisig tadja le čhavenge te xal. Tadja haluški, bo la na sas khere ča bandurki the čino aro. Džalas andre butji. Džalas khatar e karčma u anglo jakha lake sas o čhavoro, leskere bare, kale jakha. Sar avelas pale andal e butji, pale la sas pre godji ča o čhavo. Pro benga anji na gondolinlas. Le bengen imar na sas zor pre late. O čhavo čhingerdja jekh angali luludja u ligendja pro cintiris le dadeske.
A so o Roma andre ada foros? Pre-ačhile pes te likerel sar phrala. Jekh pre avreste sar rikone. Te jekh pijel lovina, aver pre leste ča dikhel. Te jekh khelel pro trastune benga, aver pocixi phenel: prekhel! prekhel!
So ela dureder? Kampel te užarel, džikim perena dži tele andre jekh džungeder čik, kaj pale te roden o drom upre? Ale pojekh Roma dikhen la Helena u phenen peske andro jilo: Te oj pes šaj čhindja bengestar, soske te na me?
O beng čhingerlas andre manušeste lola jakhaha: "Av arde! Dikhes ola love andre miro per? ... Aveha barvalo!"
Photo: Horvath M. Judit
ROMANO CENTRO Nr. 05, 06/1994
|
|
 |
ROMANO CENTRO
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
|
|
