|
<
zurück | Deutsch
ANDAR AMARI PURANI VRĂMA
(O dujto kotor)
katar o Ilija Jovanović
Sar avile e ŕoma ande Bizantisko phuv, lija o them sa maj-but te mothol andar lende. Kav breš 1322 von sesa pe Kreta, thaj zala maj palal e džene, save džanas ande Sveto Phuv, dikhle e ŕomen ando foro Modon pašav baro paj (more) po Peloponeso. O gav, kaj bešenas kodothe e ŕoma, akhardolas Gype. Kana dije ando kontakto e dženencar, save phirenas ande Sveto Phuv, thaj kana dikhle, sar primolas len thaj sar parvarelas len o them, vi e ŕoma dije-pe pe ideja te mothon e themese, kaj vi von phiren ande Sveto Phuv. Sar sikadam, e ŕoma avenas andar o gav Gype, thaj o them lija te akharel len "jedjupcura" (egipćanura).
 Jek lungo vrăma sa o them gndolas, kaj e ŕoma avile andar o Egipto. Ali but grčke svatura, save si ande ŕomani čhib, sikaven amen, kaj e ŕoma 200 dži kaj 500 breš trajisarde maškar e gadže, save ćeren svato pe grčko čhib. Angla godoja vrăma, sar e xoraxani lija te osvojil e Grčko phuv, but ŕoma djelje maj-dur premo severo. Ando breš 1348 godola kale morćaće džene avile ande Srpsko (Gadžkani) phuv, ando breš 1370 dije von ande Moldavija thaj zala maj-palal vi ande Vlaško phuv. Ando breš 1399 sesa e "Cigani" vadje ando gav Špišskă Nova Ves (Zipser Neudorf) ande adjesutni Slovaško phuv. So maj-but premo severo džanas von, gajda sa ma -bipindžarde sesa von e themese, prdal savese phuvja e ŕoma naćhenas. Ande varsave purane lila e ŕomendje sasa dino o anav "Tatara". Gajda ande purani vrăma akhardonas but bipindžarde džene, savencar e gadžen na sesa zurale kontaktura (veze). Ande Skandinavija gadava anav e ŕomengo si džuvdo vi akana. Bare ŕomane familije či ačhenas but vrăma po jek than, ali sa džanas maj-dur. Ande but thana o them primolas len but lačhe.
Jek purano, lil andar o foro Strassburg gajda mothol andar e ŕoma ando breš 1418: "... von avile andar o Epiro, save o them akharel još vi Egipto sasa; len dosta love gajda von sa poćinenas, či ćerde khanikase nisavo bilačhipe, nakhle von andar sa e phuv. O šeruno ŕom lengo akharelas-pe hercogo Michael, sesa les 50 grast leste ..." Mothol ando 1420 breš aver lil andar o foro Brüssel: "O Andrejo, o hercogo andar o Cikno Egipto, thaj lese 100 manuša, save sesa lesa, dobisarde katar o them sar o daŕo but pivo, rajnsko mol, ječhe gurumnă thaj duje bakren ..."
Pala godova, sar phirda jek grupa e ŕomendji trin breš maškar e Holandija thaj Južno Francusko, lije von o gndo te džan ando foro Rimo te mandjen katar o Papa (o šeruno rašaj ande katoličko khandjiri) te del len jek lil, ande savo bi ramolas-pe, kaj e ŕoma si e čačune paćavne e Devlese, te bi e gadže ande svako phuv, katar načhenas e ŕoma, mišto primonas len. Naj džanglo, dali dobisarde von gasavo lil katar o Papa, ali džanglŏl-pe, kaj jek lil gasavestar von dobisarde katar o caro Sigizmundo ando breš 1423. Gadava lil dži adjes si jek važno dokumento andar e istorija e ŕomendji, thaj ande leste ačhel gajda ramome:
"Kana o vojvoda Ladislaus pire manušencar avela ande varsavo foro, varsavo gav amare phuvjako, athoska savoŕe amare manuša trubun te paćan lese, te ačhel o vojvoda Ladislaus bi ječhe bajosko. Te avile maškar lesko them varsave bilačhe manuša thaj te ćerde varsavo džungalipe, si o vojvoda Ladislaus korkoŕo te kaznil len ili te mučhel len pe slobodija ... "
Si duj šela breš sar kaj džangljol pe tačno, kaj e roma andar o severno than e indijako ande Evropa avile. O izvoro amare čhibako si e indijaće čhibatar. Save dromencar avile amare roma ande Evropa? Von nakhle thaj traijisarde but vreme ande Persija, Armenija, Grčko thaj ande slavenske phuvja.
Photo: Paul Meissner
ROMANO CENTRO Nr. 03, 12/1993
|
|
 |
ROMANO CENTRO
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
|
|
